Gezelschap Physica 
 Zinspreuk Ars Aemula Naturae 
 Opgericht 30 juli 1813 
   
Datum LezingnummerLezingen-programma 2022-2023Spreker
   
12 oktober 2022 1556Het mysterie van de VogeltrekMevr. Dr. K.L. Krijgsveld WUR Wageningen
   
9 november 2022 1557Chronobiologie in het bijzonder “de Biologische klok”Dhr. Prof. Dr. M. Gerkema RUG Groningen
   
14 december 2022 1558Quartair geologische kennis; factor van belang voor dijkversterkings-opgave in het rivierengebiedDhr. Drs. K. Volleberg Projectmanager Sterke Lek dijk HDSR
   
11 januari 2023 1559Cyberaanvallen, criminaliteit. Hoe wapenen we ons er tegenDhr. A. Jansen Manager van Platform Veilig Ondernemen Oost-Nederland
   
8 februari 2023 1560Over telescopen en radiotelescopen: bouw en instrumenten daarvoorMevr. Dr. A. Jansen, Groningen
   
8 maart 2023 1561Bedreiging en herstel van koraalriffenMevr. Dr. L.E. Becking WUR Wageningen
   
April 2023Lustrum 
   
Excursie  
12 april 2023 

De lezingen zullen gehouden worden in het Regionaal Archief Rivierenland, J.S. de Jongplein 3 in Tiel

U zult kort voor iedere lezing nog nadere informatie ontvangen.

Wij verzoeken U de contributie (20,00 € per persoon of 25 € per gezin) voor 1 november 2022 te willen overmaken op de rekening van Physica bij de SNS Bank. : NL34SNSB092 96 17 088

Mevr. A. Niemantsverdriet, secretariaat,

E mail: physicatiel@gmail.com

Website:    www.physicatiel.wordpress.com

Gezelschap Physica

Zinsspreuk ’Ars Aemula Naturae

Opgericht 30 juli1813

Op woensdag 13 april 2022 zal de 1555e bijeenkomst worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van Ir. M.H. Djorai c.i.

Titel van zijn lezing:

Hoe gaat Rijkswaterstaat om met exceptionele transporten?

Samenvatting:

Het wordt steeds drukker op de Nederlandse wegen. Het personen- en vrachtvervoer is de afgelopen decennia flink toegenomen. Dit geldt ook voor exceptionele transporten, een vorm van vrachtvervoer. Deze transporten hebben afmetingen en/of gewichten die het wettelijk maximum van 50 ton overschrijden. Transporteurs hebben een ontheffing nodig voor dergelijke transporten, omdat ze hoge belastingen genereren die niet in de ontwerpvoorschriften voor bruggen en viaducten zijn opgenomen. Jaarlijks zijn in Nederland vele duizenden van deze transporten. Ze worden steeds omvangrijker en zwaarder. De grens van wat kan, wordt benaderd zo merken overheden en ingenieursbureaus.

Hoe verloopt zo’n proces van een ontheffingsaanvraag? Wie is hiervoor verantwoordelijk en beoordeelt de ontheffingsaanvragen?

Hoe worden deze aanvragen beoordeeld en op basis waarvan? Hoe lang zijn onze bruggen en viaducten nog bestand tegen deze steeds zwaardere belasting? En welke mogelijke reacties hebben we op het groeiend aantal exceptionele transporten? Op deze en andere hieraan gerelateerde vragen zal de spreker in zijn voordracht nader ingaan.

De lezingen van Physica worden gehouden in het Regionaal Archief Rivierenland, J.S. de Jongplein 3 in Tiel (Hoek Teisterbantlaan – Papesteeg)

Gezelschap Physica

Zinsspreuk ’Ars Aemula Naturae

Opgericht 30 juli1813

Op woensdag 23 maart 2022 zal de 1554e bijeenkomst worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van Dr. P.J. Bouman,  Erasmus Universiteit Rotterdam.

Titel van zijn lezing:

Algoritmes, in het bijzonder hun rol in de samenleving.

Samenvatting

Algoritmes zijn de laatste tijd regelmatig in het nieuws, en niet alleen maar in positieve zin. Maar wat is een algoritme eigenlijk? Hoe kunnen we kritisch naar de rol van algoritmes kijken? Aan de hand van een lange geschiedenis zullen we zien dat algoritmes eeuwen oud zijn en overal om ons heen voorkomen. Toch is de maatschappelijke discussie over algoritmes relevanter dan ooit, vanwege computers die alsmaar sneller worden en de hernieuwde populariteit van kunstmatige intelligentie. Hoe kunnen we eigenlijk kritisch kijken naar wat een algoritme doet en hoe het wordt ingezet? Door middel van diverse voorbeelden bespreken we hoe algoritmes ontworpen, geanalyseerd, ingezet en zelfs geleerd kunnen worden in verschillende maatschappelijke contexten.

De lezingen zullen gehouden worden in het Regionaal Archief Rivierenland, J.S. de Jongplein 3 in Tiel (hoek Teisterbandlaan-Papesteeg).

Mevr. A. Niemantsverdriet, secretariaat,

E mail:        physicatiel@gmail.com

Website:    www.physicatiel.wordpress.com

                                                Gezelschap Physica                   

                                       Zinsspreuk ’Ars Aemula Naturae

                                             Opgericht 30 juli1813

Op woensdag 9 maart 2022 zal de 1553e bijeenkomst worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van Prof. Dr. J. van der Oost, Wageningen Universiteit.

Titel van zijn lezing:

CRISPR-Cas – van biologie tot toepassing

Er is een continue strijd gaande tussen bacteriën en hun virussen. In microbiologische laboratoria over de hele wereld wordt hier al vele jaren onderzoek naar verricht. Het is gebleken dat, net als mensen, ook bacteriën geïnfecteerd kunnen worden door virussen. Om zichzelf te verdedigen hebben ook bacteriën verschillende anti-virus verdedigingssystemen ontwikkeld, waarvan de meest geavanceerde bacteriële strategie zonder twijfel het recent ontdekte CRISPR-Cas systeem is. Na jaren van onderzoek weten we nu de details van het CRISPR-Cas mechanisme. Daardoor kunnen we nu deze genetische techniek toepassen om het DNA van bacteriën, planten en dieren – en dus ook mensen – heel nauwkeurig te veranderen. Dat biedt zicht op een heel scala aan revolutionaire toepassingen; van het ontrafelen van ziektemechanismen en het verbeteren van plantenrassen tot het produceren van nieuwe medicijnen en het genezen van erfelijke ziekten. Hoe ver zijn we al met deze techniek: wat kunnen we er mee, en wat niet? En zeker zo belangrijk: wat willen we er mee, en wat niet?

De lezingen zullen gehouden worden in het Regionaal Archief Rivierenland, J.S. de Jongplein 3 in Tiel (hoek Teisterbandlaan-Papesteeg).

  1. Niemantsverdriet, secretariaat,

E mail: physicatiel@gmail.com

Website:    www.physicatiel.wordpress.com 

2021/2022

Gezelschap Physica Zinspreuk Ars Aemula Naturae Opgericht 30 juli 1813
  Programma 2021/2022  Lezing elke tweede woensdag van de maand om 20.00 uur in de maanden van oktober tot en met maart.  
  
13 okt. 2119.30 uur ledenvergadering tot 20.00 uur
1552De heer drs. H. Brouwer, Utrecht
 Ruimte voor de Rivier en wat daarna komt.
  
10 nov. 21Mevr. dr. A. Janssen, Groningen
1553Over telescopen en radiotelescopen, bouw en instrumenten daarvoor.
  
08 dec. 21De heer prof. dr. M.P.  Gerkema, Groningen
1554Chronobiologie in het bijzonder “de Biologische klok”
  
12 januari ‘22De heer ir.  B. Djorai, Utrecht
1555Hoe gaat Rijkswaterstaat om met zware transporten
  
9 februari ‘22De heer Dr. P.C. Bouman, Rotterdam
1556Algoritmes; in het bijzonder hun rol in de samenleving.
  
9 maart ‘22De heer prof. dr. J. van der Oost, Wageningen
1557Crisp-Cas, van biologie tot toepassing.
  
Half maart ‘22Excursie Oertijdmuseum, Boxtel.

De lezingen zullen gehouden worden in het Regionaal Archief Rivierenland,  J.S. de Jongplein 3 in Tiel (hoek Teisterbandlaan-Papesteeg).

U zult kort voor iedere lezing nog nadere informatie ontvangen.

Contributie:

De leden, die het vorig seizoen nog niet hebben betaald , krijgen nog een rekening

per mail van onze penningmeester.

Mevr. A. Niemantsverdriet, secretariaat,

Prinses Margrietlaan 6, 4002 AS Tiel

Tel.:      0344-627 560,

E mail: physicatiel@gmail.com

Website:    www.physicatiel.wordpress.com

Gezelschap Physica
Zinsspreuk ’Ars Aemula Naturae
Opgericht 30 juli1813

Op woensdag 11 maart 2020 zal de 1551e lezing worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van dr. Eric Mulder, conservator
museum ,, Natura Docet in Denekamp

Dinosauriërs: zijn ze eigenlijk wel uitgestorven?

Hoewel de dinosauriërs leefden van 220 tot 65 miljoen jaar geleden, blijven ze toch mateloos populair. Wie heeft er niet gehoord van T. rex of Jurassic Park? Maar wat weten we eigenlijk van deze tot de verbeelding sprekende dieren: waar leefden ze, hoeveel soorten kennen we, wat aten ze en wat is er nu precies ontdekt?
Hebben dinosauriërs en vogels iets met elkaar te maken? Dino’s legden eieren en vogels doen dat nog steeds. Maar zorgden dino’s ook voor hun jongen en hoe zag hun huid er precies uit? Was die kaal of niet? Zijn er wellicht méér overeenkomsten tussen dino’s en vogels? Was de Tyrannosaurus eigenlijk niet een soort grote nijdige kip? Er wordt altijd gezegd, dat de dinosauriërs 65 miljoen jaar geleden zijn uitgestorven. Maar is dat ook zo?
De verteller van deze avond, dr. Eric Mulder, was reeds eerder bij ons te gast. Hij is paleontoloog en werkt als conservator in museum Natura Docet Wonderryck Twente (Denekamp). Tevens is hij gastdocent evolutionaire ontwikkelingsbiologie bij de University of Twente in Enschede.
Hij zal bovengenoemde vragen bespreken en ook laten zien, hoe vogels hebben leren vliegen; met een verrassing!

 

Gezelschap Physica
Zinspreuk ‘Ars Aemula Naturae’
Opgericht 30 juli 1813

Op woensdag 12 februari 2020 zal de 1550e bijeenkomst worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van dhr. Gijs Zwartsenberg, voorzitter van de Stichting Thorium MSR. Hij zal uitleggen wat gesmoltenzout-reactoren zijn en wat hun betekenis zou kunnen zijn voor Nederland.

De thoriumreactor
Energie voor een duurzame toekomst

Toen rond de eeuwwisseling het Kyoto Protocol tot stand kwam werd, onder druk van milileu-organisaties, kernenergie uitdrukkelijk uitgesloten van een rol in de beoogde energietransitie. Om die reden werden doelen gesteld in termen van ‘hernieuwbare energie’ in plaats van te kiezen voor ‘CO2-arm’. En hoewel het IPCC inmiddels kernenergie noemt als onderdeel van de transitie naar een ‘low carbon economy’, is het Europese beleid ongewijzigd antinucleair. Dat leidt tot eenzijdige keuzes die ineffectief zijn, veel materiaal vragen en veel ruimte in beslag nemen.

Een groot deel van de bezwaren tegen kernenergie kunnen worden weggenomen door het tot stand brengen van een zogenaamde ‘gesloten brandstofcyclus’. Bij de momenteel gebruikte technologie van lichtwater-reactoren benutten we ongeveer 1% van het gewonnen uranium. Daarmee is de brandstofcyclus ‘open’. Een gesloten cyclus betekent dat je de brandstof helemaal op maakt. Daardoor hou je niet alleen vrijwel geen ‘langlevend’ afval over, je haalt ook ongeveer honderd keer zoveel energie uit je brandstof. Gesmoltenzout-reactoren, die vanuit hun eigenschappen bijzonder veilig zijn, bieden de mogelijkheid om dat te doen op basis van thorium. Het zou de schoonste energievorm ooit zijn. Nederlandse onderzoekers werken hard aan deze ontwikkeling. We hebben, dankzij dezelfde reactor waarmee we een derde van de wereldwijde productie van medische isotopen voor onze rekening nemen, een unieke kans om dit onderzoek met een grote sprong vooruit te helpen. Als we in een gesmoltenzout-reactor een gesloten brandstofcyclus op basis van thorium tot stand kunnen brengen, heeft de wereld voor duizenden jaren een ruime bron van schone energie.

Physica op 8 januari 2020 de 1549e lezing

Korte samenvatting
Spreker: Marcel de Ridder

Baanbrekend aardgericht en sterrenkundig onderzoek dankzij ruimtetelescopen

Niet gehinderd door de aardse atmosfeer leveren ruimtetelescopen een schat aan informatie over het heelal en onze aardse leefomgeving. Dankzij satellietwaarnemingen weten we inmiddels veel over kosmische processen zoals stervorming, het ontstaan van zwarte gaten en de oorsprong van het universum. Echter door het ruimteonderzoek krijgen we ook steeds meer inzicht in aardse processen. Actueel zijn de metingen over verandering van het aardse klimaat, waarbij ook verandering van het aardoppervlak en de dynamica van oceaanstromingen een rol speelt.
Voor het verkrijgen van deze wetenschappelijke gegevens maken instrumenten op ruimtetelescopen gebruik van grensverleggende technologie. Een van de instituten waar deze technologie wordt ontwikkeld is het “Netherlands Institute for Space Research”( SRON).

In deze lezing zal Marcel Ridder, werkzaam als ingenieur bij SRON, de toehoorder meenemen in de fascinerende wereld van het ruimte onderzoek. U hoort over de onvoorstelbare eisen die gesteld worden aan instrumenten op de telescopen, de ongekende nauwkeurigheid die nodig is om het gewenste onderscheidend vermogen te behalen, en de extreme omstandigheden in de ruimte waarmee rekening gehouden moet worden. Al deze aspecten maken dat ruimteonderzoek een prachtig voorbeeld is van nieuwsgierigheid gedreven onderzoek met een hoge maatschappelijke relevantie.

Lezing 1548 Physica , 11 december 2019
Korte samenvatting over het thema
Cholesterol maffia
De heer Joost Ekering zal ingaan op de werkwijze van de farmaceutische industrie om hun producten in de markt te zetten. Hij gebruikt hiervoor als voorbeeld de gang van zaken bij cholesterolverlagende medicatie. Welk ‘verdienmodel’ wordt hierbij gehanteerd? Hij wil aantonen dat veel farmaceutische bedrijven gedrag vertonen dat veel lijkt op dat van de maffia. Dit betreft overigens niet alleen de cholesterolverlagers, maar ook bijvoorbeeld psychofarmaca, pijnstillers etc.. Uitzonderingen zijn er gelukkig ook bijvoorbeeld medicijnen als insuline. Welke vragen kun je stellen aan je behandelende arts om voor jezelf een afweging te maken of in jouw situatie een behandeling zinvol lijkt?
Literatuur: o.a. Peter C. Gotsche ‘Dodelijke medicijnen en georganiseerde misdaad’.

Aansluitend zal de heer Victor Wiegant een korte inleiding houden
‘Over Pillen en Kansen’
Hij zal daarin enkele aspecten belichten van het (wetenschappelijk) onderzoek naar de effectiviteit van genees-middelen. Termen als RCT, p – waarde, significant, absoluut- en relatief-risico, NNT en NNH zullen worden toegelicht. Ook zal hij ingaan op de vraag op basis van welk soort informatie men als leek zijn kansen op hoofd- en bijwerkingen van een geneesmiddel kan inschatten.
Literatuur:
• Steven Woloshin, Lisa M. Schwartz and H. Gilbert Welch: ‘Know your Chances’, Understanding Health Statistics.
• Peter C. Gotsche: ‘Hoe overleef ik’? Wegwijzer in een overvloed aan medische informatie.

1547e Lezing van dhr. Frans Geurts op 13 November 2019.

Van oerknal tot DNA: een chemische verkenning.  

Heel, heel snel na de oerknal (13 miljard jaar geleden) werden al de eerste elementen, die we nu op aarde kennen, gevormd. Dit waren o.a. waterstof (H), koolstof (C), stikstof (N), zuurstof (O) en fosfor (P).

Rond 1870 werden deze en de op dat moment reeds bekende elementen (zo’n 70) door de Rus Mendelev in een zogenaamd Periodiek Systeem in opklimmende massa gerangschikt in rijen, waarbij de elementen die in gedrag op elkaar leken in kolommen werden geplaatst.

Op dit moment zijn er 118 elementen bekend, een groot aantal verkregen via kernfusie. In 1911 was dankzij de bijdrage van vele wetenschappers de bouw van het atoom bekend. Interessant voor chemici is het gedrag van de elektronen (negatief geladen kleine deeltjes). Atomen kunnen dankzij hun elektronen met elkaar een verbinding vormen en zo ontstaan vele miljoenen verschillende moleculen, die ook weer met elkaar kunnen reageren.

Sommige bindingen zijn heel sterk en niet gemakkelijk te verbreken: als voorbeeld neem ik water met een sterke binding tussen zuurstof en waterstof, die echter ook dankzij een kleine verschuiving van de elektronen binnen het molecuul een klein beetje positieve lading (op het H atoom) en klein beetje negatieve lading (op het O atoom) bevatten.

Door deze kleine ladingscheiding kunnen de moleculen water onderling zogenaamde waterstofbruggen (H-bruggen) vormen: een relatief zwakke binding, maar dat is wel de reden dat water vloeibaar is tussen 0 en 100 graden Celsius,

Met de eerdergenoemde elementen kunnen aminozuren, suikers, purines en pyrimidines gebouwd worden.

De atomen van de suikers ribose (in RNA) en desoxyribose (in DNA) kunnen binnen het molecuul bindingen vormen die dan zorgen voor starre 5 ring en deze 5 ringen vormen via bindingen met fosfor een keten waarbij de starre 5ring van de suiker voor een stevig skelet zorgt. De purines en pyrimidines, met de afkortingen G,A,T,U en C, die ook aan de suiker gebonden zijn vormen dan via de eerder genoemde waterstofbruggen dat 2   ketens (strengen genaamd) met elkaar verbonden worden. Vergelijk dit grote molecuul met een trap met stevige staanders en zwakke treden. De treden zakken bij uitoefenen van enige druk door en de twee staanders worden uit elkaar gerukt.

De twee met elkaar verbonden skeletten (strengen genaamd) vormen het DNA dat in de chromosomen in de kern van onze cellen voorkomt. De lange sliert DNA bevat codes die afgelezen kunnen worden. Enkele stukjes DNA naast elkaar zijn dan een code voor een bepaald aminozuur. Als de skeletten uit elkaar getrokken zijn kunnen de twee strengen exact gekopieerd worden. Via messenger-RNA en transfer-RNA wordt de code gebruikt om aminozuren via de peptidebinding tot eiwitten aan elkaar te breien.

Slechts 2% van het menselijk DNA zorgt ervoor dat via codes in de genen de erfelijke eigenschappen van de vader en de moeder worden doorgegeven aan de kinderen.

Sommige plaatsen op het niet coderende DNA zijn per persoon sterk verschillend. Via deze zogenaamde hypervariabele gebieden (loci) wordt bij forensisch onderzoek het gevonden DNA-spoor vergeleken met het van een bepaalde persoon verkregen DNA. Als op alle tien vergeleken loci hetzelfde DNA-patroon wordt gevonden spreken we van een 100% match. Met behulp van de zogenaamde Polymerase Chain Reaction (PCR) techniek kunnen kopieën van DNA gemaakt worden zodat er voldoende materiaal beschikbaar is voor onderzoek van de samenstelling.

(DNA=desoxyribonucleic acid en RNA=ribonucleic acid)