1547e Lezing van dhr. Frans Geurts op 13 November 2019.

Van oerknal tot DNA: een chemische verkenning.  

Heel, heel snel na de oerknal (13 miljard jaar geleden) werden al de eerste elementen, die we nu op aarde kennen, gevormd. Dit waren o.a. waterstof (H), koolstof (C), stikstof (N), zuurstof (O) en fosfor (P).

Rond 1870 werden deze en de op dat moment reeds bekende elementen (zo’n 70) door de Rus Mendelev in een zogenaamd Periodiek Systeem in opklimmende massa gerangschikt in rijen, waarbij de elementen die in gedrag op elkaar leken in kolommen werden geplaatst.

Op dit moment zijn er 118 elementen bekend, een groot aantal verkregen via kernfusie. In 1911 was dankzij de bijdrage van vele wetenschappers de bouw van het atoom bekend. Interessant voor chemici is het gedrag van de elektronen (negatief geladen kleine deeltjes). Atomen kunnen dankzij hun elektronen met elkaar een verbinding vormen en zo ontstaan vele miljoenen verschillende moleculen, die ook weer met elkaar kunnen reageren.

Sommige bindingen zijn heel sterk en niet gemakkelijk te verbreken: als voorbeeld neem ik water met een sterke binding tussen zuurstof en waterstof, die echter ook dankzij een kleine verschuiving van de elektronen binnen het molecuul een klein beetje positieve lading (op het H atoom) en klein beetje negatieve lading (op het O atoom) bevatten.

Door deze kleine ladingscheiding kunnen de moleculen water onderling zogenaamde waterstofbruggen (H-bruggen) vormen: een relatief zwakke binding, maar dat is wel de reden dat water vloeibaar is tussen 0 en 100 graden Celsius,

Met de eerdergenoemde elementen kunnen aminozuren, suikers, purines en pyrimidines gebouwd worden.

De atomen van de suikers ribose (in RNA) en desoxyribose (in DNA) kunnen binnen het molecuul bindingen vormen die dan zorgen voor starre 5 ring en deze 5 ringen vormen via bindingen met fosfor een keten waarbij de starre 5ring van de suiker voor een stevig skelet zorgt. De purines en pyrimidines, met de afkortingen G,A,T,U en C, die ook aan de suiker gebonden zijn vormen dan via de eerder genoemde waterstofbruggen dat 2   ketens (strengen genaamd) met elkaar verbonden worden. Vergelijk dit grote molecuul met een trap met stevige staanders en zwakke treden. De treden zakken bij uitoefenen van enige druk door en de twee staanders worden uit elkaar gerukt.

De twee met elkaar verbonden skeletten (strengen genaamd) vormen het DNA dat in de chromosomen in de kern van onze cellen voorkomt. De lange sliert DNA bevat codes die afgelezen kunnen worden. Enkele stukjes DNA naast elkaar zijn dan een code voor een bepaald aminozuur. Als de skeletten uit elkaar getrokken zijn kunnen de twee strengen exact gekopieerd worden. Via messenger-RNA en transfer-RNA wordt de code gebruikt om aminozuren via de peptidebinding tot eiwitten aan elkaar te breien.

Slechts 2% van het menselijk DNA zorgt ervoor dat via codes in de genen de erfelijke eigenschappen van de vader en de moeder worden doorgegeven aan de kinderen.

Sommige plaatsen op het niet coderende DNA zijn per persoon sterk verschillend. Via deze zogenaamde hypervariabele gebieden (loci) wordt bij forensisch onderzoek het gevonden DNA-spoor vergeleken met het van een bepaalde persoon verkregen DNA. Als op alle tien vergeleken loci hetzelfde DNA-patroon wordt gevonden spreken we van een 100% match. Met behulp van de zogenaamde Polymerase Chain Reaction (PCR) techniek kunnen kopieën van DNA gemaakt worden zodat er voldoende materiaal beschikbaar is voor onderzoek van de samenstelling.

(DNA=desoxyribonucleic acid en RNA=ribonucleic acid)

Gezelschap Physica

Zinspreuk Ars Aemula Naturae

Opgericht 30 juli 1813

 

Op woensdag 9 oktober 2019 zal de 1546e bijeenkomst worden gehouden.

19.30 uur een korte ledenvergadering.

De agenda is u reeds toegezonden.

 

Om 20.00 uur volgt de lezing van dhr. J.Reijnen.

 

Hij was Hoofd van beheer en onderhoud bij waterschap AA en Maas te ’’s-Hertogenbosch.

Hij geef vrij veel lezingen door Nederland over erfgoed en alle daaraan verwante zaken vanuit Heemschut, Ned. Gemalenstichting en de Federatie Industrieel Erfgoed.

 

“De bouw van een binnenvaarttanker van 3000 ton.”

 

Samenvatting van de lezing:

Dit is geen geïmporteerde casco bak, maar een eigen ontwerp getekend door een bureau.

Onder eigen toezicht op een werf gebouwd. Het schip, de schroef en de machine zijn op elkaar afgestemd.

Ook het wonen van een gezin, met alle zaken die daar bij horen, wordt aan de orde gesteld.

De bouw van dit schip heeft € 6,5 miljoen bedragen en is geheel gefinancierd door een particulier.

 

Jan Reijnen

Lezing 1545 Physica Tiel

13 Maart 2019

 Het Nederlandse hoogspanningsnet in ontwikkeling

Mevr. Ir. Nicolien Vrisou van Eck

District manager Landelijk bij TenneT

De energiemarkt is momenteel volop in beweging: de gaswinning en de inzet van kolencentrales worden afgebouwd en er wordt volop geïnvesteerd in duurzame energie en tijdelijke opslag van energie. De productiecapaciteit voor groene stroom zal naar verwachting de komende jaren verder groeien. Deze toename is met name te dan-ken aan de bouw van nieuwe windparken op zee, mede omdat de kosten daarvoor steeds verder afnemen. De recente aanbesteding van het windpark Hollandse Kust Zuid, waarbij geen aanspraak wordt gemaakt op de subsidieregeling, is daar een goed voorbeeld van.

Ook de internationale handel in energie neemt toe. Door verder-gaande integratie van de Europese energiemarkt dalen de prijzen, wordt steeds efficiënter gebruik gemaakt van de aanwezige energie-bronnen en verbetert de leveringszekerheid.

 

Deze ontwikkelingen kunnen alleen doorgang vinden als het Europese elektriciteitsnet de energie ook daadwerkelijk kan trans-porteren. Het hoogspanningsnetwerk is de daarvoor belangrijkste hoofdslagader. Dit netwerk verbindt elektriciteitsproducenten met consumenten en sluit elektriciteitsmarkten op elkaar aan.

Echter op dit moment zijn er al op diverse netonderdelen onvoldoen-de mogelijkheden om onderhoud te kunnen uitvoeren en nemen de kosten voor het in balans houden van vraag en aanbod van energie toe. Om dit te verbeteren worden oude verbindingen vervangen, nieuwe verbindingen aangelegd en extra hoogspanningsstations gebouwd. Ook worden nieuwe energiecentrales op het net aange-sloten, met name wind- en zonneparken. Zo is er het afgelopen jaar ca 700 mln geïnvesteerd in het Nederlandse hoogspanningsnet en zullen ook de komende jaren grote investeringen nodig zijn. Grote projecten met vaak een hoge impact op omgeving, die dus veel interactie met belanghebbenden kennen, en waarin continue aan-dacht is voor veiligheid en leveringszekerheid.

 

In deze presentatie wordt u verder meegenomen in de huidige ontwikkelingen in de energiemarkt en hun effecten op het Neder-landse hoogspanningsnet; daarnaast wordt een inkijkje gegeven in het verloop van de projecten, die nodig zijn om het net op orde te houden en de leveringszekerheid te borgen.

1544e lezing Physica

Woensdag 13 februari 2019

Goed gevoed ouder worden

In deze lezing zal Marian de van der Schueren, lector Voeding en Gezondheid bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en senior onderzoeker bij het Amsterdam UMC, ingaan op het onderwerp Goed Gevoed Ouder Worden.

Zijn de voedingsbehoeften bij het ouder worden dezelfde als die van jonge mensen?

En wat moet ik eten om zo vitaal en fit mogelijk te blijven?

In de lezing wordt ingegaan op gezonde voeding voor ouderen, maar ook op het risico op ondervoeding, een onderbelicht probleem. Eén op de 10 ouderen is ondervoed, en zelfs 1 op de 3 wanneer sprake is van acute of chronische ziekte.

Naast theorie zal voldoende ruimte worden ingeruimd voor vragen en praktische tips.

1543e lezing Physica woensdag 9 januari 2019

Verbetering van droogte en zouttolerantie van gewassen

 Gerard van der Linden, Plantenveredeling Wageningen University & Research

Planten worden continu blootgesteld aan veranderende omstandigheden die groei en voortplanting beïnvloeden. Dit kunnen ziektes en plagen zijn, maar ook weersomstandigheden. Planten kunnen hiervoor niet weglopen, en hebben daarom mechanismen ontwikkeld die ze beschermen tegen deze omstandigheden. Onze Westerse gewassen zijn verwend om zo veel mogelijk te produceren, maar niet gewend om zelf weerbaar te zijn tegen minder dan optimale omstandigheden. En de verwachting is dat met de klimaatverandering, en met schaarser worden van onze natuurlijke bronnen, de gewassen steeds meer zullen worden blootgesteld aan deze stressvolle groeicondities.

Bij de afdeling Plantenveredeling van Wageningen University & Research onderzoeken we welke eigenschappen gewassen nodig hebben en kunnen gebruiken om goed te blijven presteren wanneer de omstandigheden niet ideaal zijn. Wat zijn slimme oplossingen om met minder water om te gaan? Minder verdampen, of dieper gravende wortels? Als verzilting toeneemt, kan de plant het zout dan buiten houden, of op een andere manier zorgen dat het zout de plant niet beschadigt? En, heel belangrijk, wat is het wisselgeld van deze aanpassingen: gaat dit ten koste van de opbrengst?

In deze presentatie vertel ik welk effect droogte en verzilting hebben op de groei en ontwikkeling van planten, hoe planten zich aanpassen aan deze omstandigheden, en hoe we met behulp van onderzoek en veredeling gebruik kunnen maken van deze kennis om onze gewassen te verbeteren. Dit helpt ervoor te zorgen we in de toekomst de wereldbevolking op een verantwoorde manier van gezond en gevarieerd voedsel kunnen voorzien.

1542e lezing Physica  op  woensdag 12 december 2018

Systeem integratie Noord-Zuidlijn Amsterdam.

Na 96 jaar, 3,1 miljard euro en heel veel bloed, zweet en tranen heeft Amsterdam een ondergrondse verbinding die het noorden met het zuiden van de stad verbindt. De Noord-Zuidlijn is een technisch hoogstandje met een lengte van 9,7 km en heeft 8 stations.

In deze lezing geven we een beeld hoe in het laatste jaar alles samenkomt: de (honderden) technische systemen, de gebruikers en exploitatie. Ingezoomd wordt op het creëren van een integraal systeemoverzicht en een gedeelte van de systeem integratie testen.

Jantine Westerhuis & Rob van der Hek   sprekers

Physica Tiel:

physicatiel@gmail.com

http://www.physicatiel.wordpress.com

Wij verzoeken U de contributie (20,00 € per persoon of 25 € per gezin) bij voorkeur voor 1 november te willen overmaken op de rekening van Physica bij de SNS Bank: NL34 SNSB 0929 6170 88

1541e lezing Physica

Woensdag, 14 november

Zwarte gaten: van theoretisch concept naar waargenomen werkelijkheid

In 1915 publiceerde Einstein zijn Algemene Relativiteits-Theorie.
In 1916 liet Schwarzschild zien dat die theorie het bestaan voorspelt van zwarte gaten. Sinds 1970 zijn de sterrenkundige waarnemingen van zwarte gaten steeds overtuigender geworden, met als hoogtepunt de detectie van zwaartekrachtsgolven van twee samensmeltende zwarte gaten.

In mijn lezing introduceer ik eerst de – verbazingwekkend eenvoudige — natuurkundige basisbeginselen van de relativiteits-theorie, en bediscussieer vervolgens de moderne waarnemingen.

Prof. dr. F. Verbunt