Gezelschap Physica
Zinsspreuk ’Ars Aemula Naturae
Opgericht 30 juli1813

Op woensdag 11 maart 2020 zal de 1551e lezing worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van dr. Eric Mulder, conservator
museum ,, Natura Docet in Denekamp

Dinosauriërs: zijn ze eigenlijk wel uitgestorven?

Hoewel de dinosauriërs leefden van 220 tot 65 miljoen jaar geleden, blijven ze toch mateloos populair. Wie heeft er niet gehoord van T. rex of Jurassic Park? Maar wat weten we eigenlijk van deze tot de verbeelding sprekende dieren: waar leefden ze, hoeveel soorten kennen we, wat aten ze en wat is er nu precies ontdekt?
Hebben dinosauriërs en vogels iets met elkaar te maken? Dino’s legden eieren en vogels doen dat nog steeds. Maar zorgden dino’s ook voor hun jongen en hoe zag hun huid er precies uit? Was die kaal of niet? Zijn er wellicht méér overeenkomsten tussen dino’s en vogels? Was de Tyrannosaurus eigenlijk niet een soort grote nijdige kip? Er wordt altijd gezegd, dat de dinosauriërs 65 miljoen jaar geleden zijn uitgestorven. Maar is dat ook zo?
De verteller van deze avond, dr. Eric Mulder, was reeds eerder bij ons te gast. Hij is paleontoloog en werkt als conservator in museum Natura Docet Wonderryck Twente (Denekamp). Tevens is hij gastdocent evolutionaire ontwikkelingsbiologie bij de University of Twente in Enschede.
Hij zal bovengenoemde vragen bespreken en ook laten zien, hoe vogels hebben leren vliegen; met een verrassing!

 

Gezelschap Physica
Zinspreuk ‘Ars Aemula Naturae’
Opgericht 30 juli 1813

Op woensdag 12 februari 2020 zal de 1550e bijeenkomst worden gehouden.

Om 20.00 uur start de lezing van dhr. Gijs Zwartsenberg, voorzitter van de Stichting Thorium MSR. Hij zal uitleggen wat gesmoltenzout-reactoren zijn en wat hun betekenis zou kunnen zijn voor Nederland.

De thoriumreactor
Energie voor een duurzame toekomst

Toen rond de eeuwwisseling het Kyoto Protocol tot stand kwam werd, onder druk van milileu-organisaties, kernenergie uitdrukkelijk uitgesloten van een rol in de beoogde energietransitie. Om die reden werden doelen gesteld in termen van ‘hernieuwbare energie’ in plaats van te kiezen voor ‘CO2-arm’. En hoewel het IPCC inmiddels kernenergie noemt als onderdeel van de transitie naar een ‘low carbon economy’, is het Europese beleid ongewijzigd antinucleair. Dat leidt tot eenzijdige keuzes die ineffectief zijn, veel materiaal vragen en veel ruimte in beslag nemen.

Een groot deel van de bezwaren tegen kernenergie kunnen worden weggenomen door het tot stand brengen van een zogenaamde ‘gesloten brandstofcyclus’. Bij de momenteel gebruikte technologie van lichtwater-reactoren benutten we ongeveer 1% van het gewonnen uranium. Daarmee is de brandstofcyclus ‘open’. Een gesloten cyclus betekent dat je de brandstof helemaal op maakt. Daardoor hou je niet alleen vrijwel geen ‘langlevend’ afval over, je haalt ook ongeveer honderd keer zoveel energie uit je brandstof. Gesmoltenzout-reactoren, die vanuit hun eigenschappen bijzonder veilig zijn, bieden de mogelijkheid om dat te doen op basis van thorium. Het zou de schoonste energievorm ooit zijn. Nederlandse onderzoekers werken hard aan deze ontwikkeling. We hebben, dankzij dezelfde reactor waarmee we een derde van de wereldwijde productie van medische isotopen voor onze rekening nemen, een unieke kans om dit onderzoek met een grote sprong vooruit te helpen. Als we in een gesmoltenzout-reactor een gesloten brandstofcyclus op basis van thorium tot stand kunnen brengen, heeft de wereld voor duizenden jaren een ruime bron van schone energie.

Physica op 8 januari 2020 de 1549e lezing

Korte samenvatting
Spreker: Marcel de Ridder

Baanbrekend aardgericht en sterrenkundig onderzoek dankzij ruimtetelescopen

Niet gehinderd door de aardse atmosfeer leveren ruimtetelescopen een schat aan informatie over het heelal en onze aardse leefomgeving. Dankzij satellietwaarnemingen weten we inmiddels veel over kosmische processen zoals stervorming, het ontstaan van zwarte gaten en de oorsprong van het universum. Echter door het ruimteonderzoek krijgen we ook steeds meer inzicht in aardse processen. Actueel zijn de metingen over verandering van het aardse klimaat, waarbij ook verandering van het aardoppervlak en de dynamica van oceaanstromingen een rol speelt.
Voor het verkrijgen van deze wetenschappelijke gegevens maken instrumenten op ruimtetelescopen gebruik van grensverleggende technologie. Een van de instituten waar deze technologie wordt ontwikkeld is het “Netherlands Institute for Space Research”( SRON).

In deze lezing zal Marcel Ridder, werkzaam als ingenieur bij SRON, de toehoorder meenemen in de fascinerende wereld van het ruimte onderzoek. U hoort over de onvoorstelbare eisen die gesteld worden aan instrumenten op de telescopen, de ongekende nauwkeurigheid die nodig is om het gewenste onderscheidend vermogen te behalen, en de extreme omstandigheden in de ruimte waarmee rekening gehouden moet worden. Al deze aspecten maken dat ruimteonderzoek een prachtig voorbeeld is van nieuwsgierigheid gedreven onderzoek met een hoge maatschappelijke relevantie.

Lezing 1548 Physica , 11 december 2019
Korte samenvatting over het thema
Cholesterol maffia
De heer Joost Ekering zal ingaan op de werkwijze van de farmaceutische industrie om hun producten in de markt te zetten. Hij gebruikt hiervoor als voorbeeld de gang van zaken bij cholesterolverlagende medicatie. Welk ‘verdienmodel’ wordt hierbij gehanteerd? Hij wil aantonen dat veel farmaceutische bedrijven gedrag vertonen dat veel lijkt op dat van de maffia. Dit betreft overigens niet alleen de cholesterolverlagers, maar ook bijvoorbeeld psychofarmaca, pijnstillers etc.. Uitzonderingen zijn er gelukkig ook bijvoorbeeld medicijnen als insuline. Welke vragen kun je stellen aan je behandelende arts om voor jezelf een afweging te maken of in jouw situatie een behandeling zinvol lijkt?
Literatuur: o.a. Peter C. Gotsche ‘Dodelijke medicijnen en georganiseerde misdaad’.

Aansluitend zal de heer Victor Wiegant een korte inleiding houden
‘Over Pillen en Kansen’
Hij zal daarin enkele aspecten belichten van het (wetenschappelijk) onderzoek naar de effectiviteit van genees-middelen. Termen als RCT, p – waarde, significant, absoluut- en relatief-risico, NNT en NNH zullen worden toegelicht. Ook zal hij ingaan op de vraag op basis van welk soort informatie men als leek zijn kansen op hoofd- en bijwerkingen van een geneesmiddel kan inschatten.
Literatuur:
• Steven Woloshin, Lisa M. Schwartz and H. Gilbert Welch: ‘Know your Chances’, Understanding Health Statistics.
• Peter C. Gotsche: ‘Hoe overleef ik’? Wegwijzer in een overvloed aan medische informatie.

1547e Lezing van dhr. Frans Geurts op 13 November 2019.

Van oerknal tot DNA: een chemische verkenning.  

Heel, heel snel na de oerknal (13 miljard jaar geleden) werden al de eerste elementen, die we nu op aarde kennen, gevormd. Dit waren o.a. waterstof (H), koolstof (C), stikstof (N), zuurstof (O) en fosfor (P).

Rond 1870 werden deze en de op dat moment reeds bekende elementen (zo’n 70) door de Rus Mendelev in een zogenaamd Periodiek Systeem in opklimmende massa gerangschikt in rijen, waarbij de elementen die in gedrag op elkaar leken in kolommen werden geplaatst.

Op dit moment zijn er 118 elementen bekend, een groot aantal verkregen via kernfusie. In 1911 was dankzij de bijdrage van vele wetenschappers de bouw van het atoom bekend. Interessant voor chemici is het gedrag van de elektronen (negatief geladen kleine deeltjes). Atomen kunnen dankzij hun elektronen met elkaar een verbinding vormen en zo ontstaan vele miljoenen verschillende moleculen, die ook weer met elkaar kunnen reageren.

Sommige bindingen zijn heel sterk en niet gemakkelijk te verbreken: als voorbeeld neem ik water met een sterke binding tussen zuurstof en waterstof, die echter ook dankzij een kleine verschuiving van de elektronen binnen het molecuul een klein beetje positieve lading (op het H atoom) en klein beetje negatieve lading (op het O atoom) bevatten.

Door deze kleine ladingscheiding kunnen de moleculen water onderling zogenaamde waterstofbruggen (H-bruggen) vormen: een relatief zwakke binding, maar dat is wel de reden dat water vloeibaar is tussen 0 en 100 graden Celsius,

Met de eerdergenoemde elementen kunnen aminozuren, suikers, purines en pyrimidines gebouwd worden.

De atomen van de suikers ribose (in RNA) en desoxyribose (in DNA) kunnen binnen het molecuul bindingen vormen die dan zorgen voor starre 5 ring en deze 5 ringen vormen via bindingen met fosfor een keten waarbij de starre 5ring van de suiker voor een stevig skelet zorgt. De purines en pyrimidines, met de afkortingen G,A,T,U en C, die ook aan de suiker gebonden zijn vormen dan via de eerder genoemde waterstofbruggen dat 2   ketens (strengen genaamd) met elkaar verbonden worden. Vergelijk dit grote molecuul met een trap met stevige staanders en zwakke treden. De treden zakken bij uitoefenen van enige druk door en de twee staanders worden uit elkaar gerukt.

De twee met elkaar verbonden skeletten (strengen genaamd) vormen het DNA dat in de chromosomen in de kern van onze cellen voorkomt. De lange sliert DNA bevat codes die afgelezen kunnen worden. Enkele stukjes DNA naast elkaar zijn dan een code voor een bepaald aminozuur. Als de skeletten uit elkaar getrokken zijn kunnen de twee strengen exact gekopieerd worden. Via messenger-RNA en transfer-RNA wordt de code gebruikt om aminozuren via de peptidebinding tot eiwitten aan elkaar te breien.

Slechts 2% van het menselijk DNA zorgt ervoor dat via codes in de genen de erfelijke eigenschappen van de vader en de moeder worden doorgegeven aan de kinderen.

Sommige plaatsen op het niet coderende DNA zijn per persoon sterk verschillend. Via deze zogenaamde hypervariabele gebieden (loci) wordt bij forensisch onderzoek het gevonden DNA-spoor vergeleken met het van een bepaalde persoon verkregen DNA. Als op alle tien vergeleken loci hetzelfde DNA-patroon wordt gevonden spreken we van een 100% match. Met behulp van de zogenaamde Polymerase Chain Reaction (PCR) techniek kunnen kopieën van DNA gemaakt worden zodat er voldoende materiaal beschikbaar is voor onderzoek van de samenstelling.

(DNA=desoxyribonucleic acid en RNA=ribonucleic acid)

Gezelschap Physica

Zinspreuk Ars Aemula Naturae

Opgericht 30 juli 1813

 

Op woensdag 9 oktober 2019 zal de 1546e bijeenkomst worden gehouden.

19.30 uur een korte ledenvergadering.

De agenda is u reeds toegezonden.

 

Om 20.00 uur volgt de lezing van dhr. J.Reijnen.

 

Hij was Hoofd van beheer en onderhoud bij waterschap AA en Maas te ’’s-Hertogenbosch.

Hij geef vrij veel lezingen door Nederland over erfgoed en alle daaraan verwante zaken vanuit Heemschut, Ned. Gemalenstichting en de Federatie Industrieel Erfgoed.

 

“De bouw van een binnenvaarttanker van 3000 ton.”

 

Samenvatting van de lezing:

Dit is geen geïmporteerde casco bak, maar een eigen ontwerp getekend door een bureau.

Onder eigen toezicht op een werf gebouwd. Het schip, de schroef en de machine zijn op elkaar afgestemd.

Ook het wonen van een gezin, met alle zaken die daar bij horen, wordt aan de orde gesteld.

De bouw van dit schip heeft € 6,5 miljoen bedragen en is geheel gefinancierd door een particulier.

 

Jan Reijnen

Lezing 1545 Physica Tiel

13 Maart 2019

 Het Nederlandse hoogspanningsnet in ontwikkeling

Mevr. Ir. Nicolien Vrisou van Eck

District manager Landelijk bij TenneT

De energiemarkt is momenteel volop in beweging: de gaswinning en de inzet van kolencentrales worden afgebouwd en er wordt volop geïnvesteerd in duurzame energie en tijdelijke opslag van energie. De productiecapaciteit voor groene stroom zal naar verwachting de komende jaren verder groeien. Deze toename is met name te dan-ken aan de bouw van nieuwe windparken op zee, mede omdat de kosten daarvoor steeds verder afnemen. De recente aanbesteding van het windpark Hollandse Kust Zuid, waarbij geen aanspraak wordt gemaakt op de subsidieregeling, is daar een goed voorbeeld van.

Ook de internationale handel in energie neemt toe. Door verder-gaande integratie van de Europese energiemarkt dalen de prijzen, wordt steeds efficiënter gebruik gemaakt van de aanwezige energie-bronnen en verbetert de leveringszekerheid.

 

Deze ontwikkelingen kunnen alleen doorgang vinden als het Europese elektriciteitsnet de energie ook daadwerkelijk kan trans-porteren. Het hoogspanningsnetwerk is de daarvoor belangrijkste hoofdslagader. Dit netwerk verbindt elektriciteitsproducenten met consumenten en sluit elektriciteitsmarkten op elkaar aan.

Echter op dit moment zijn er al op diverse netonderdelen onvoldoen-de mogelijkheden om onderhoud te kunnen uitvoeren en nemen de kosten voor het in balans houden van vraag en aanbod van energie toe. Om dit te verbeteren worden oude verbindingen vervangen, nieuwe verbindingen aangelegd en extra hoogspanningsstations gebouwd. Ook worden nieuwe energiecentrales op het net aange-sloten, met name wind- en zonneparken. Zo is er het afgelopen jaar ca 700 mln geïnvesteerd in het Nederlandse hoogspanningsnet en zullen ook de komende jaren grote investeringen nodig zijn. Grote projecten met vaak een hoge impact op omgeving, die dus veel interactie met belanghebbenden kennen, en waarin continue aan-dacht is voor veiligheid en leveringszekerheid.

 

In deze presentatie wordt u verder meegenomen in de huidige ontwikkelingen in de energiemarkt en hun effecten op het Neder-landse hoogspanningsnet; daarnaast wordt een inkijkje gegeven in het verloop van de projecten, die nodig zijn om het net op orde te houden en de leveringszekerheid te borgen.

1544e lezing Physica

Woensdag 13 februari 2019

Goed gevoed ouder worden

In deze lezing zal Marian de van der Schueren, lector Voeding en Gezondheid bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en senior onderzoeker bij het Amsterdam UMC, ingaan op het onderwerp Goed Gevoed Ouder Worden.

Zijn de voedingsbehoeften bij het ouder worden dezelfde als die van jonge mensen?

En wat moet ik eten om zo vitaal en fit mogelijk te blijven?

In de lezing wordt ingegaan op gezonde voeding voor ouderen, maar ook op het risico op ondervoeding, een onderbelicht probleem. Eén op de 10 ouderen is ondervoed, en zelfs 1 op de 3 wanneer sprake is van acute of chronische ziekte.

Naast theorie zal voldoende ruimte worden ingeruimd voor vragen en praktische tips.

1543e lezing Physica woensdag 9 januari 2019

Verbetering van droogte en zouttolerantie van gewassen

 Gerard van der Linden, Plantenveredeling Wageningen University & Research

Planten worden continu blootgesteld aan veranderende omstandigheden die groei en voortplanting beïnvloeden. Dit kunnen ziektes en plagen zijn, maar ook weersomstandigheden. Planten kunnen hiervoor niet weglopen, en hebben daarom mechanismen ontwikkeld die ze beschermen tegen deze omstandigheden. Onze Westerse gewassen zijn verwend om zo veel mogelijk te produceren, maar niet gewend om zelf weerbaar te zijn tegen minder dan optimale omstandigheden. En de verwachting is dat met de klimaatverandering, en met schaarser worden van onze natuurlijke bronnen, de gewassen steeds meer zullen worden blootgesteld aan deze stressvolle groeicondities.

Bij de afdeling Plantenveredeling van Wageningen University & Research onderzoeken we welke eigenschappen gewassen nodig hebben en kunnen gebruiken om goed te blijven presteren wanneer de omstandigheden niet ideaal zijn. Wat zijn slimme oplossingen om met minder water om te gaan? Minder verdampen, of dieper gravende wortels? Als verzilting toeneemt, kan de plant het zout dan buiten houden, of op een andere manier zorgen dat het zout de plant niet beschadigt? En, heel belangrijk, wat is het wisselgeld van deze aanpassingen: gaat dit ten koste van de opbrengst?

In deze presentatie vertel ik welk effect droogte en verzilting hebben op de groei en ontwikkeling van planten, hoe planten zich aanpassen aan deze omstandigheden, en hoe we met behulp van onderzoek en veredeling gebruik kunnen maken van deze kennis om onze gewassen te verbeteren. Dit helpt ervoor te zorgen we in de toekomst de wereldbevolking op een verantwoorde manier van gezond en gevarieerd voedsel kunnen voorzien.

1542e lezing Physica  op  woensdag 12 december 2018

Systeem integratie Noord-Zuidlijn Amsterdam.

Na 96 jaar, 3,1 miljard euro en heel veel bloed, zweet en tranen heeft Amsterdam een ondergrondse verbinding die het noorden met het zuiden van de stad verbindt. De Noord-Zuidlijn is een technisch hoogstandje met een lengte van 9,7 km en heeft 8 stations.

In deze lezing geven we een beeld hoe in het laatste jaar alles samenkomt: de (honderden) technische systemen, de gebruikers en exploitatie. Ingezoomd wordt op het creëren van een integraal systeemoverzicht en een gedeelte van de systeem integratie testen.

Jantine Westerhuis & Rob van der Hek   sprekers

Physica Tiel:

physicatiel@gmail.com

http://www.physicatiel.wordpress.com

Wij verzoeken U de contributie (20,00 € per persoon of 25 € per gezin) bij voorkeur voor 1 november te willen overmaken op de rekening van Physica bij de SNS Bank: NL34 SNSB 0929 6170 88